İlk Lipödem Webinarımız: Tanı, Liposuction ve Ameliyat Sonrası Hayat

İlk ücretsiz çevrimiçi lipödem oturumumuzu 18 Ağustos'ta gerçekleştirdik ve oradaki tek bir gerçek diğer her şeyi belirliyor: lipödemin kan tahlili yoktur, onu doğrulayan bir görüntüleme yöntemi de yoktur. Zoom üzerinden otuz dakika, kameralar kapalı, sorular isim verilmeden yazılı olarak soruldu; ardından gelen soru-cevap bölümü planlanandan çok uzun sürdü. Aşağıdaki metin, katılamayan kadınlar ve katılıp bir kez de sakin sakin okumak isteyenler için hazırlanmış bir özettir.

Oturumu, plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanı Prof. Dr. Ferit Demirkan ve kendi lipödem hastalarıyla ameliyat öncesi ve sonrasında çalışan fizyoterapist Mine Şimşek birlikte sundu. Hastalığın kendisini ve cerrahi tarafı Prof. Dr. Demirkan, iyileşmeyi, kompresyonu ve ameliyathaneden çok sonra evde devam eden kısmı ise Mine Şimşek anlattı.

Lipödem tanısını cihaz değil, hekim koyar

Oturumun ilk maddesi aynı zamanda en pratik olanıydı. Lipödemin kan tahlili yoktur; evet ya da hayır diyen bir görüntüleme yöntemi de yoktur. Tanı kliniktir: hastanın öyküsünden ve fizik muayeneden konur; hastalığın neye benzediğini, en az onun kadar önemlisi neye benzemediğini bilen bir hekim tarafından.

Bu yüzden pek çok kadın yıllarını cevapsız geçiriyor. Diyete cevap vermeyen bir beden, tıbbi bir sorun yerine irade sorunu olarak okunuyor; ortada bir test sonucu olmadığı için itiraz edilecek bir şey de bulunmuyor. Prof. Dr. Demirkan'ın vurgusu şuydu: örüntünün kendisi zaten bulgudur. Belirgin bir çizgide sonlanan simetrik yağ birikimi, dokunmakla ortaya çıkan hassasiyet, neredeyse hiç yokken oluşan morluklar ve kiloyla açıklanamayan bir bacak ağırlığı hissi.

Lipödem mi, lenfödem mi? El ve ayaklara bakın

Hem sunum sırasında hem de soru-cevapta en çok gelen soru, lipödemi lenfödemden nasıl ayırt edeceğimizdi. İkisi, hekimler dahil, sürekli birbirine karıştırılıyor ve ayrım önemli, çünkü tedavileri farklı.

Verdiği pratik cevap, el ve ayaklara bakmaktı. Lipödem karakteristik olarak buraları tutmaz: şişlik el bileğinin ya da ayak bileğinin hemen üstünde biter. Hastaların sık sık tarif ettiği o görünür bilezik ya da manşet etkisi tam olarak etkilenen dokunun bittiği yerdir. Lenfödem ise buraları tutar; ayağa ve parmaklara da uzanır ve genellikle asimetriktir, bir uzuvda diğerinden fazladır. Lipödem ise tanımı gereği simetriktir.

İkisi aynı hastada aynı anda da bulunabilir; işin karmaşıklaştığı yer burası: uzun süre tedavi edilmemiş bir lipödem, yanında bir lenfödem bileşeni getirebiliyor. Bu birleşik tablo o akşam ayrı bir başlık oldu; verilen cevap, bu vakaların birçoğunda ameliyatın hâlâ mümkün olduğu, ancak farklı planlandığı ve değerlendirmenin mutlaka yüz yüze yapılması gerektiğiydi.

Şişlik aslında nereden geliyor?

Sunumdaki bir slayt, her açıklamadan fazlasını yaptı: sağlıklı doku ile lipödem dokusu yan yana. Lipödemde yağ hücreleri büyüyüp düzensizleşir, çevrelerindeki fasya kalınlaşıp sertleşir, lenf damarları baskılanır ve aralarda sıvı birikir. Ortaya çıkan şey sadece daha fazla yağ değildir; iltihaplı bir ortamdaki yağdır.

Hastaların asıl şikayet ettiği belirtileri üreten de bu iltihaplı ortam: hassasiyet, basmakla ağrı, kolay morarma ve ciltteki çukurlu görünüm. Lipödemin sıradan bir kilo artışından farklı davranmasının ve sıradan kilo artışı gibi cevap vermemesinin nedeni de budur.

Liposuction nerede duruyor, ne yapmıyor?

Lipödemde liposuction birinci basamak tedavidir ve konuşmacılar bu cümlenin ne anlama geldiği konusunda dikkatliydi. Hastalığı iyileştirmez. Yaptığı şey, hastalıklı yağ dokusunu almak ve hastalığın ilerlemesini durdurmaktır. Ayrıca orantısızlığı düzeltebilir, bazı hastalarda da beraberindeki ağrı ile hassasiyeti azaltabilir.

Bu bölümün en güçlü kısmı zamanlama argümanıydı. Lipödem evrelenir ve olduğu yerde durmaz. Tipik olarak uyluklardan, bazen üst kollardan başlar; ikinci evrede baldırlara iner. O evrede müdahale etmek, diz ve ayak bileği üstündeki deri katlantılarının lenf akışını engellemeye başladığı ve ilk sorunun üstüne ikinci, daha büyük bir sorunun eklendiği üçüncü evre tablosunun önüne geçebilir. Beklemek seçenekleri açık tutmaz, daraltır.

Baldır ve ayak bileği liposuction'ı ayrı bir başlık olarak ele alındı. Özel teknikler, seri bandaj ve sonrasında kısıtlı hareket gerektirir; iyileşme süresi çoğu kişinin beklediğinden uzundur, üç ila dört hafta aralığındadır.

Beslenme, hareket ve sizde kalan kısım

Ameliyat, hâlihazırda var olan yağ hücrelerini alır. Yeni kilo alınmasını engellemez ve lipödemi ileri taşıyan şey kilo alımıdır. Bu, ameliyat öncesi ve sonrası için uzun vadeli tedavinin en önemli tek faktörü olarak belirtildi.

Öneri, kısıtlayıcı bir diyet yerine iltihap karşıtı bir beslenme düzeni oldu; gerekçesi, hedefin tartıdaki sayı değil, yağ hücrelerinin çevresindeki iltihap olması. Egzersizde ise tek bir tür seçmek yerine türleri birleştirmek önerildi: lenf sistemini destekleyen hareket, kas kütlesini koruyacak direnç çalışması ve ekleme yük bindirmeyen kardiyo. Yüzme ve su içi egzersizler ayrıca olumlu anıldı, çünkü suyun kendisi bir kompresyon sağlıyor.

Ameliyat sonrası: kompresyon ve hastanın yaptığı iş

Bu bölüm Mine Şimşek'e aitti ve konuyu cerrahın yaptığından hastanın yaptığına taşıdı. Vurgusu şuydu: lipödem ameliyatının sonucu yalnızca ameliyathanede belirlenmez. Sonraki haftalarda, kompresyon korsesinin ne kadar düzenli kullanıldığına ve hastanın nasıl hareket ettiğine göre belirlenir.

Kompresyon korsesi pazarlık edilemez kısım olarak tarif edildi: doğru ölçüde olmalı, cerrahın belirttiği süre boyunca kullanılmalı ve rahat gelene kadar değil, gerginliğini kaybettiğinde değiştirilmeli. Ayrıca korsenin yalnızca dinlenirken değil egzersiz sırasında da kullanılması önerildi; hareket hâlindeyken lenf sistemini korumak için.

Eğitimli bir terapistin uyguladığı manuel lenf drenajı önerildi. Evde kullanım için satılan pnömatik kompresyon cihazları ise önerilmedi. Uyarı somuttu: gözetimsiz ve hastanın lenfatik anatomisi bilinmeden kullanıldığında bu cihazlar sıvıyı yanlış yöne itebiliyor ve fayda yerine zarar verebiliyor. Bir cihaz kullanılacaksa, bu tedaviyi yürüten ekibin önerisiyle olmalı.

En çok gelen sorular

Bunların çoğunun cevabı yukarıda, çünkü oturum zaten bu sorular etrafında kuruldu. Yine de sıralamakta fayda var: bunlardan birini bugüne kadar tek başınıza taşıdıysanız, o soruyu soran tek kişi siz değildiniz.

• Bunun lipödem mi, lenfödem mi olduğunu nasıl anlarım?
• İkisi birden varsa yine de liposuction olabilir miyim?
• Ne yemeliyim, belirli bir beslenme düzeni işe yarıyor mu?
• Hangi egzersiz güvenli, ne kadar yapmalıyım?
• Evde kullanılan lenf drenajı cihazları almaya değer mi?
• Stres lipödemi kötüleştiriyor mu?

Aklınızda kalması gereken dört şey

Birbirinden çok farklı sorular boyunca konuşmacılar hep aynı dört noktaya döndü.

• Erken değerlendirilin. Hangi evrede olduğunuz, ne kadarının ve ne kadar basit biçimde yapılabileceğini belirliyor.
• Sadece kiloyu değil, iltihabı tedavi edin.
• Birden fazla biçimde hareket edin ve bunu yaparken kompresyon kullanın.
• Bir cihaz ya da program, önce bir hekim sizi görmeden lipödemi kontrol altına almayı vaat ediyorsa şüpheyle yaklaşın.

Bir sonraki oturum

Bu, bir dizinin ilk oturumuydu. Bir sonrakinin tarihi belli olur olmaz duyurulacak ve kayıtlar onunla birlikte açılacak. Tarih açıklandığında yerinizi ayırtmak için lipödem webinarı sayfasını takip edebilirsiniz. O akşam cevapsız kalan ya da sonradan aklınıza gelen bir soru varsa, iletişim sayfasından bize yazabilirsiniz; sorunuz ekibe ulaşır.